ΕΝΑΣ ΑΓΝΩΣΤΟΣ ΗΡΩΑΣ του 1940. (Αρχιεπίσκοπος Χρύσανθος Φιλιππίδης)

Στις 27-4-1941, οι Γερμανοί μπήκαν στην Αθήνα. Ο έλληνας φρούραρχος Καβράκος, του ζητούσε  να πάνε μαζί να τους υποδεχτούν στους Αμπελοκήπους και να τους παραδώσουν  την πόλη. Αρνήθηκε κατηγορηματικά λέγοντας!  ‘’΄Εργον του Αρχιεπισκόπου είναι να ελευθερώνη και  όχι να υποδουλώνη’’. Δυο μέρες μετά, ο επίτροπος του ναού της Μεταμορφώσεως  Πλάκας Πλάτων Χατζημιχάλης, του αναγγέλλει τον σχηματισμό της κυβερνήσεως  Τσολάκογλου της οποίας ήταν μέλος, και ζητεί απο τον Χρύσανθο να τους ορκίσει.
Του απαντά: ‘’Η εθνική κυβέρνησις την οποία ώρκισα, εξακολουθεί να υφίσταται και να συνεχίζη τον πόλεμον. Αλλην κυβέρνησιν δεν δύναμαι να ορκίσω!…’’, προσθέτοντας  ότι ‘’σε ύποπτες και αντεθνικές  ενέργειες, που θα είναι εθνικώς ολέθριες, δεν μπορεί η εκκλησία να δώσει  τον όρκο και την ευλογία της…’’

Και λίγες ώρες μετά, καθώς έβγαινε από την   Αρχιεπισκοπή για  να κηδέψει τον φίλο του Κων. Σπανούδη, δημοσιογράφο στην Πόλη και πρόεδρο της ΑΕΚ, συναντά τον υπασπιστή του Τσολάκογλου ( ταγματάρχη Δ. Γαργαρόπουλο) που τον  καλεί εκ μέρους του στρατηγού να πάει στην ορκωμοσία. ‘’Εγώ δεν έρχομαι να ορκίσω κυβέρνησιν προβληθείσα υπο του εχθρού, τας Κυβερνήσεις ορίζει ο λαός ή ο Βασιλεύς. Η κυβέρνηση που όρκισα εξακολουθεί να υπάρχη και να δίδη τον υπέρ  της ελευθερίας και του Έθνους αγώνα στην  Κρήτη’’. Θαρραλέα στάση τήρησε όταν τον επισκέφθηκε την επομένη ο γερμανός στρατηγός Στούμ, λέγοντας του: «Προσέξατε στρατηγέ μου, να μήν τραυματίσητε την υπερηφάνειαν του Ελληνικού Λαού…» Λίγες μέρες μετά, ο μέγας  αυτός ιεράρχης  θα παυθεί και τη θέση του θα πάρει  ο από Κορινθίας Δαμασκηνός, με τις ευλογίες του Τσολάκογλου.

ΠΗΓΗ: http://www.pentapostagma.gr/2013/09/san-simera-pethane-o-arhiepiskopos-athinon-xrusanthos.html#ixzz2iy3mPkAx

Με την εμπλοκή της Ελλάδας στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ο Αρχιεπίσκοπος Χρύσανθος ανέπτυξε έντονη εθνική δράση, εμψυχώνοντας τον λαό και τον Στρατό της χώρας. Όταν η Ελλάδα έπεσε στα χέρια του Άξονα το 1941, ο Αρχιεπίσκοπος Χρύσανθος αρνήθηκε να ορκίσει την δωσίλογη κυβέρνηση του Γεωργίου Τσολάκογλου λέγοντας χαρακτηριστικά: ‘’Δεν μπορώ να ορκίσω Κυβέρνηση προβληθείσα από τον εχθρό, εμείς γνωρίζουμε ότι τις Κυβερνήσεις τις ορίζει ο λαός ή ο Βασιλεύς.’’ Η τοποθέτηση του Χρύσανθου έναντι της πρώτης κατοχικής κυβέρνησης ήταν σαφής: αρνείτο να προχωρήσει στην πολιτική νομιμοποίησή της, παραμένοντας πιστός στην Ελληνική κυβέρνησή που συνέχιζε την πολεμική προσπάθεια στην Κρήτη, όσο και στις συμμαχικές δεσμεύσεις της χώρας με τη Βρετανία. Ο Χρύσανθος είχε προκαλέσει την οργή των Γερμανών για το διάγγελμα που είχε εκφωνήσει με αφορμή την κήρυξη του πολέμου της Γερμανίας εναντίον της Ελλάδας. Ο γερμανός καθηγητής του πανεπιστήμιου του Μονάχου Franz Dölger, εξοργισμένος, ζήτησε εξηγήσεις για το διάγγελμα του Χρύσανθου από τον Πρόεδρο της Ακαδημίας Αθηνών Γεώργιου Σωτηρίου.Για την στάση του αυτή, στις 2 Ιουνίου του 1941, με Συντακτική Πράξη της κατοχικής κυβέρνησης, καθαιρέθηκε από το αξίωμά του.

H μεθόδευση της απομάκρυνσής του ενισχυόταν και από τον Δαμασκηνό ο οποίος ήταν πρόθυμος να παράσχει την συναίνεσή του στο σχηματισμό της κατοχικής κυβέρνησης κρίνοντάς το ως μέτρο ανάγκης Επίσης η τότε κυβέρνηση τονίζοντας τον απολυταρχικό χαρακτήρα του καθεστώτος της 4ης Αυγούστου, ήθελε να ταυτίσει τον Χρύσανθο με τη μεταξική διακυβέρνηση. Ο Χρύσανθος θα αντιδράσει χαρακτηρίζοντας την Κυβέρνηση Τσολάκογλου εξίσου δικτατορική με την προκάτοχό της. Ο κατοχικός υπουργός της Εθνικής Οικονομίας Πλάτων Χατζημιχάλης, συνδεόταν φιλικά με τον Χρύσανθο και τον θεωρούσε νόμιμο Αρχιεπίσκοπο, ενώ πίστευε ότι η κυβέρνηση στην οποία συμμετείχε είχε υπηρεσιακό χαρακτήρα, επομένως ήταν αναρμόδια για την επίλυση του αρχιεπισκοπικού ζητήματος. Στις 17 Ιουνίου του 1941, η Κυβέρνηση Τσολάκογλου δημοσίευσε Νομοθετικό Διάταγμα για τη σύγκληση Μέιζωνος Συνόδου που θα αποφάσιζε για το κύρος της αρχιεπισκοπικής εκλογής του Χρύσανθου και «ουσιαστικά μεθοδευόταν [...] η επαναφορά του Δαμασκηνού στην ηγεσία της Εκκλησίας».] Η Σύνοδος θεωρούσε, με απόφασή της ως μη γενόμενη την εκλογή του Χρύσανθου και ανύπαρκτη την αρχιεπισκοπική του θητεία, ένώ χαρακτηριζόταν ΄΄επιβάτης΄΄ του θρόνου, δηλαδή παράνομα εβρισκόμενος στην ηγεσία της Ελλάδικής Εκκλησίας.

Πηγή: http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A7%CF%81%CF%8D%CF%83%CE%B1%CE%BD%CE%B8%CE%BF%CF%82_%CE%A6%CE%B9%CE%BB%CE%B9%CF%80%CF%80%CE%AF%CE%B4%CE%B7%CF%82

ΡΙΓΑΝΗ (το πολυφάρμακο της ελληνικής γης)

Ας μιλήσουμε για το ‘’ταπεινό’’ (που όμως είναι ένα από τα βασικότερα και ισχυρότερα ιάματα) βοτάνι της πατρίδας μας…

Η αξία της ρίγανης στην φαρμακευτική όσο και στην μαγειρική είναι γνώστη εδώ και χιλιάδες χρόνια. Το όνομα προέρχεται από τις λέξεις ‘’όρος’’ (βουνό) και ‘’γάνος’’ (λαμπρότητα), δηλαδή το φυτό που λαμπρύνει τις πλαγιές των βουνών. 

Πηγή: http://www.monastiriaka.gr/rigani-origanum-vulgare-p-552.html

‘’ορίγανος Ηρακλεωτική ,οι δε κονίλην καλούσι’’ μας παραδίδει ο Διοσκουρίδης…

Η ρίγανη συναντάται ως αυτοφυές φυτό σε μεγάλη ποικιλία εδαφών και κλιμάτων από παραθαλάσσιες έως ορεινές περιοχές, στη νησιώτικη και την ηπειρωτική Ελλάδα, σε πλούσια και φτωχά εδάφη. Αναπτύσσεται σε ποικιλία εδαφών, με καλή στράγγιση.

Πηγή:http://www.econews.gr/2012/05/10/rigani-kalliergeia/

Η ρίγανη που είναι πολύ δημοφιλές φυτό για τις μαγειρικές του ιδιότητες. Το μυρωδικό της σαλάτας και του φαγητού, τόσο γνωστό σε όλους…

Πηγή: http://www.valentine.gr/origanum_gr.php

Τα προτερήματα όμως της ρίγανης δεν περιορίζονται στο να δίνει νοστιμιά και στο να καταπολεμά τα βακτήρια: καθώς ένα ακόμα συστατικό της θεωρείται ότι σκοτώνει τα καρκινικά κύτταρα του προστάτη.

Έρευνα που δημοσιεύεται από την Ένωση Αμερικανικών Εταιρειών Πειραματικής Βιολογίας υποστηρίζει πως ένα από τα βασικά συστατικά της ρίγανης, η καρβακρόλη, καταπολεμά τον καρκίνο του προστάτη.

Η επικεφαλής της έρευνας Σουπρίγια Μπαβαντεκάρ, καθηγήτρια φαρμακολογίας στο Πανεπιστήμιο του Λονγκ Άιλαντ δηλώνει πως “η καρβακρόλη ήταν γνωστή για την αντιβακτηριδιακή και αντιφλεγμονώδη δράση της”, αλλά τα πειράματα έδειξαν πως έχει τη δυνατότητα να σταματήσει την ανάπτυξη όγκων του προστάτη.

Η καρβακρόλη προκαλεί απόπτωση -ή “αυτοκτονία κυττάρων”- στα καρκινικά κύτταρα του προστάτη. Παρότι τα πειράματα δείχνουν τον τρόπο λειτουργίας της καρβακρόλης, οι επιστήμονες επιχειρούν να κατανοήσουν πώς η ουσία εξοντώνει τα καρκινικά κύτταρα.

Πηγή: http://www.econews.gr/2012/04/26/karkinos-prostati-rigani/

Στην Αρχαία Ελλάδα τη συναντάμε να είναι σύμβολο χαράς και ευτυχίας καθώς τα γαμήλια στεφάνια συνήθιζαν να περιέχουν και κλαδιά ρίγανης αλλά και σαν καρύκευμα στην μαγειρική και σαν ένα από τα βασικότερα και ισχυρότερα ιάματα.
Σήμερα κατόπιν πάρα-πάρα πολλών ερευνών από διάφορα πανεπιστήμια έχει αποδειχθεί ότι: ανθεκτικά στα αντιβιοτικά βακτήρια…
πνευμονία…
βρογχικά…
γρίπη…
κρυώματα…
βήχας…
τροφικές δηλητηριάσεις και πολλά άλλα… όλα αυτά βέβαια δειλιάζουν μπροστά στην ρίγανη των βουνών μας, στη ρίγανη της Ελληνικής γης!!!

Έχει αποδειχθεί σε εργαστηριακές δοκιμές ότι τα “μικρόβια” που προκαλούν κοινές ασθένειες δε αντέχουν στο πέρασμά της, ακόμα και ανθεκτικά στα αντιβιοτικά στελέχη μεταλλαγμένων βακτηρίων δεν έχουν καμία άμυνα απέναντι στη ρίγανη.
Οι ιδιότητες της πολλές: αντιφλεγμονώδεις, αντιοξειδωτικές, θεραπευτικές, επουλωτικές, τονωτικές, χωνευτικές, εφιδρωτικές, αντιβηχικές, αντιδιαρροϊκές, αντισηπτικές, αντιφυσητικές, εμμηναγωγές, αντιαιμορραγικές, διουρητικές, αναλγητικές, αντι-καρκινογόνες, αντιμυκητιασικές, αντιβακτηριακές, αντιρευματικές, αντιπαρασιτικές, αποχρεμπτικές, ισχυρές αντιϊικές, αντι-αθηροσκληρωτικές, διευκολύνει την πέψη και ανοίγει την όρεξη, διεγερτική της μήτρας για αυτό δεν χορηγείτε ποτέ σε εγκύους.

Η ρίγανη είναι ένα από τα βότανα με το μεγαλύτερη περιεκτικότητα σε βιταμίνη C. (565 mg %)στη ρίγανη εντοπίζουμε και ένα άλλο ενδιαφέρον γεγονός παρ όλες τις διαφορές που παρατηρούμε λόγω εποχικής και λόγω γεωγραφικής θέσης στη σύσταση της, το άθροισμα των συστατικών της – catvacrol + thymol + p-cymene + y-terpinene – παραμένει πάντα σταθερό.
Αυτό το αξιοθαύμαστο γεγονός προσδίδει στη ρίγανη- Origanum vulgare ssp. hirtum -μια αξιοθαύμαστη σταθερότητας.
Ας δούμε τώρα πως και που χρησιμοποιούμε την ρίγανη τη χρησιμοποιούμε εσωτερικά: Με τη μορφή εγχυμάτων για την υπέρταση και την αρτηριοσκλήρυνση, για την ατονία των εντέρων, για την όρεξη και για να διευκολύνουμε την πέψη, σαν ηρεμιστικό για το νευρικό σύστημα, για τις γυναικολογικές ασθένειες π.χ σαν εμμηναγωγό στα επώδυνα έμμηνα ή στην εμμηνόπαυση, για την οξεία και χρόνια βρογχίτιδα σαν αποχρεμπτικό για το βήχα, για την βελτίωση του ανοσοποιητικού μας συστήματος, για την πνευμονία, για την δύσπνοια και τη φυματίωση των πνευμόνων, για την γρίπη, για το κρυολόγημα, για το βήχα, για τον πονόλαιμο-λόγω των θεραπευτικών και επουλωτικών ιδιοτήτων της χρησιμοποιούμε τη ρίγανη με τη μορφή γαργάρας για τις φλεγμονές και τα έλκη της κοιλότητας του στόματος και των αμυγδαλών. Με τη μορφή εγχυμάτων επίσης: για την ιγμορίτιδα, για την ακμή, για το έκζεμα, για τις αλλεργίες, για το άσθμα, για τον έρπη, για την ψωρίαση, για την αρθρίτιδα, για τις αυτοάνοσες διαταραχές, για την κακή αναπνοή, για τις λοιμώξεις της ουροδόχου κύστης, για τις λοιμώξεις από Candida, για την κολίτιδα, για την νόσο του Crohn, για τον δάγκειο πυρετό, για την ωταλγία, για την κόπωση, για την τροφική δηλητηρίαση, για την γαστρίτιδα, για την ευεργετική (σπασμολυτική, αντιδιαρροϊκή) δράση της στις ασθένειες των εντέρων και σε περιπτώσεις που συνοδεύονται με δυσκοιλιότητα και τυμπανισμό, για τους σπαστικούς πόνους στο στομάχι και έντερα, στις ασθένειες των εντέρων και των χοληφόρων οδών, για την δυσπεψία, για την σύνδρομο του ευερέθιστου εντέρου, για την λοίμωξη των νεφρών, για την διαταραχές του προστάτη, για την λοιμώξεις του ουροποιητικού συστήματος

Με τα πρώτα συμπτώματα του κρυολογήματος ή της γρίπης δεν ξεχνάμε να τοποθετούμε μερικές σταγόνες ριγανέλαιο σε ένα χαρτομάντιλο ή σε λίγο βαμβάκι το οποίο βάζουμε δίπλα στο μαξιλάρι μας για να βοηθήσει στην αποσυμφόρηση της μύτης.

Χρησιμοποιούμε τη ρίγανη εξωτερικά με μορφή εμπλάστρων ή με πλυσίματα ή με την μορφή λαδιού για: ακμή, κοψίματα, μώλωπες, φλεβίτιδα,
αρθρίτιδα, εγκαύματα, πόνος στους μυς και στους τένοντες, πόνος στην πλάτη, κεφαλαλγίες, πονόδοντος, προβλήματα των ούλων, έκζεμα, ψωρίαση, το γνωστό μας πόδι του αθλητή, μυρμηγκιές, τσιμπήματα εντόμων, έρπης, πιτυρίδα, σμηγματόρροια, πληγές του δέρματος

Μπορούμε να πλύνομε με έγχυμα ρίγανης: πληγές, έκζεμα, περιοχές με φαγούρα, καλόγερους και πυώδη σπυριά.
Το ριγανέλαιο μπορούμε να το χρησιμοποιήσουμε αυτούσιο στο δέρμα με προσοχή ή διαλυμένο σε ελαιόλαδο σε μιά αναλογία ένα ( 1 ) προς πέντε ( 5 ) όταν πρόκειται για μεγάλες περιοχές ή για περιοχές του δέρματος με πληγές.
Πηγή: http://gr.news.yahoo.com/%CF%81%CE%AF%CE%B3%CE%B1%CE%BD%CE%B7--%CE%B7-%CE%B9%CF%83%CF%87%CF%85%CF%81%CF%8C%CF%84%CE%B5%CF%81%CE%B7-%CF%80%CE%B1%CE%BD%CE%AC%CE%BA%CE%B5%CE%B9%CE%B1-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CF%86%CF%8D%CF%83%CE%B7%CF%82-105011998.html

Εσωτερική: οι εισπνοές με ρίγανη βοηθούν σε στηθικά νοσήματα, το ρόφημα καταπραΰνει το βήχα και τον πόνο των δοντιών, βοηθά σε πόνους ρευματισμών, σε εντερικές διαταραχές και πόνους της κοιλιάς.

Τρόπος παρασκευής ροφήματος: για αφέψημα βράζουμε λίγα λεπτά ένα κουταλάκι του γλυκού ρίγανη σε ένα μπρίκι νερό. Το σουρώνουμε και το πίνουμε ζεστό με μέλι.

Για έγχυμα: ένα κουταλάκι του γλυκού ρίγανη σε ένα μπρίκι με καυτό νερό. Το αφήνουμε 10 λεπτά, το σουρώνουμε και το πίνουμε ζεστό με μέλι.

Εξωτερική: βοηθά στην αντισηψία των τραυμάτων. Αφέψημα ρίγανης στο νερό του μπάνιου καταπραΰνει και τονώνει (βράζουμε 100γρ. ρίγανης σε 1 λίτρο νερό).

Πηγή: http://www.valentine.gr/origanum_gr.php

ΠΡΟΣΟΧΗ. Οι παραπάνω πληροφορίες είναι ενδεικτικές και δεν αποτελούν ιατρική συνταγή.

‘’Δείγμα’’ Έλληνα πολιτικού (Κώστας Σημίτης).

Πηγή εικόνας: http://www.e-grammi.gr

Ο πρώην πρωθυπουργός κατέθεσε πριν λίγο καιρό την αξίωσή του για χρηματική αποζημίωση, με αιτία τις δυο εμπρηστικές επιθέσεις που έγιναν στο γραφείο του με γκαζάκια και με διαφορά 26 μηνών. Η πρώτη επίθεση σημειώθηκε στον πέμπτο όροφο της οδού Ακαδημίας 35 στις 28 Ιανουαρίου 2010 και η δεύτερη στις 3 Απριλίου 2012.

Η απόφαση υπεγράφη από το υπουργείο της οδού Νίκης και το Γενικό Λογιστήριο του Κράτους, αφού για την επίθεση του 2010 την ευθύνη ανέλαβε η ‘’Επαναστατική Απελευθερωτική Δράση’’, η οποία σε ηλεκτρονική προκήρυξη ανέφερε ότι ο Κ. Σημίτης επελέγη ως πρόσωπο ‘’που συμβολίζει την πολιτική και οικονομική εξουσία’’. 

Στην καρδιά της οικονομικής κρίσης, σε μια πολύ δύσκολη εποχή για τον ελληνικό λαό, όπου η κυβέρνηση αδυνατώντας να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις της  και μείωσε ακόμη και τα 360 ευρώ της σύνταξης του ΟΓΑ. Ο Κώστας Σημίτης διεκδίκησε και πήρε την περασμένη εβδομάδα από το υπουργείο Οικονομικών αποζημίωση 25.000 ευρώ, ως θύμα τρομοκρατικής ενέργειας!
Επικαλούμενος το άρθρο 6 του νόμου 1897/1990 περί ‘’απονομής συντάξεως και παροχής βοηθείας σε θύματα τρομοκρατίας’’, ο Κ. Σημίτης απευθύνθηκε με επίσημο αίτημά του στο υπουργείο Οικονομικών προκειμένου να εισπράξει τη νόμιμη αποζημίωση για τις υλικές ζημιές που προκλήθηκαν στο γραφείο του, αλλά και για την ηθική βλάβη που υπέστη ο ίδιος από την επίθεση των τρομοκρατών. Ο συγκεκριμένος νόμος τού δίνει το δικαίωμα να εγείρει οικονομικές αξιώσεις, καθώς προβλέπει ότι ‘’έμμισθοι ή άμισθοι δημόσιοι λειτουργοί και υπάλληλοι, πολιτικοί ή στρατιωτικοί που υφίστανται υλικές ζημιές εξαιτίας ή εξ αφορμής τρομοκρατικής πράξης, που έγινε σε βάρος τους λόγω της ιδιότητάς τους, έχουν δικαίωμα να αποζημιωθούν από το Δημόσιο’’.
Νόμιμο λοιπόν μπορεί να είναι αυτό που έκανε ο Κ. Σημίτης. Ηθικό είναι όμως να διεκδικεί ένας πολιτικός με μεγάλη ακίνητη περιουσία και παχυλές καταθέσεις τα 25.000 ευρώ, όταν τα νοικοκυριά στενάζουν και η επιβίωση της χώρας κρέμεται από μία λεπτή κλωστή; Προφανώς ο πρώην πρωθυπουργός θεώρησε ότι η διεκδίκησή του είναι απολύτως φυσιολογική, γι’ αυτό και πιεστικά επέμεινε στο αίτημά του. Έως ότου, την περασμένη εβδομάδα, η απόφαση υπεγράφη και δόθηκε εντολή τα χρήματα να κατευθυνθούν προς τον τραπεζικό λογαριασμό του… 

Πηγή άρθρου: http://tro-ma-ktiko.blogspot.gr/2012/12/blog-post_5669.html#more

ΗΡΑΚΛΗΣ (η Ελληνική παγκόσμια θεότητα).

Ετυμολογικά η λέξη μύθος, είναι η αλληγορική συμβουλευτική διήγηση γεγονότος προς ηθική εκπαίδευση. Εφεύρημα των προγόνων μας για να ερμηνεύσουν μεταφορικά πρώτον το δίδαγμα, δεύτερον την σκωπτική και ευτράπελη παροιμιώδης διήγηση. Μέσω της πρώτης ερμηνείας, δημιούργησαν την κοσμογονία. Μη γνωρίζοντας λοιπόν τότε τη λειτουργία της φύσης, πίστεψαν ότι τα φυσικά φαινόμενα είναι πράξης θεών είτε ήταν οι ίδιοι οι θεοί που τους ευεργετούσαν ή τους τιμωρούσαν ανάλογα των περιστάσεων.
Εκείνα τα πολύ παλιά χρόνια, χιλιάδες πριν, ο Ήλιος, η Σελήνη και οι λοιποί πλανήτες ήταν οι κυρίαρχοι θεοί με κορυφαίο πάντα τον ζωοδότη ήλιο. Μας είναι άγνωστο πως ονομάτισαν τον πρώτο θεό Ήλιο, όμως ανακαλύπτουμε στη πορεία της Ελληνικής ιστόρησης, το όνομα ενός κατόπιν «παγκόσμιου» ηλιακού θεού, του Ηρακλή!
Στο σύνολο της Ελληνικής και παγκόσμιας μυθολογίας δεν θα βρούμε άλλο θεό, ημίθεο ή ήρωα που να έχει την ύπαρξη μιας καθολικής τέτοιας παραδόσεως απ’ τις Μεσογειακές χώρες, τις Ασιατικές έως και τις μακρινές υπερβόρειες.
Γύρω απ’ το μυθικό πρόσωπο του Ηρακλή θα ανταμώσουμε πάμπολλες Δωρικές ιστορίες – εφ όσων ήταν μία εκ των μεγάλων θεοτήτων των Δωριέων (1ο* ) - που ακόμα και άλλοι λαοί τις υιοθέτησαν. Ο Λύδος Σάνδωνας, ο Φοινικικός Μελκάρθ, ο Κέλτικος Όγμιος και πολλοί άλλοι δημιουργήθηκαν απ’ την ύπαρξη του Έλληνα ημίθεου.
Υπάρχουν διάφορες αβέβαιες ερμηνείες για την ετυμολογία του ονόματος Ηρακλής και θεωρούνται απλές εικασίες (2ο*) όμως σημαντικότερη είναι η γενεαλογία του ήρωα. Γεννήθηκε στη επτάπυλη Θήβα από τον Ζεύς τον άρχοντα των σύννεφων ( Jean Richepin ) και την Αλκμήνη, λόγω της καταγωγής του συνδέεται και με το Άργος.(3ο*)
Οι αρχαιότερες μαρτυρίες για την γέννηση του συναντώνται σε στοίχους της Ιλιάδας (Ιλιαδ. Ε, 32 396) και στο ησιόδειου ποίημα της ασπίδας του Ηρακλή. Ο Πίνδαρος μας λέει : Ότι ο Ζευς πήρε την μορφή του Αμφιτρύωνα καθώς κατέβηκε στα μέσα της νύχτας ως νιφάδες χρυσού χιονιού, στο Θηβαϊκό ανάκτορο και έσμιξε τρεις φορές με την Αλκμήνη γι’ αυτό ονομαζόταν « τριέσπερος » ο Ηρακλής, ( Στ. 27-57).
Ο Ζεύς αναγγέλλει με υπερηφάνεια στο συνέδριο των θεών, πως θα γεννηθεί παιδί που η τύχη και η δεσποτεία του θα επεκταθεί σε όλη την Ελλάδα και θα ξεπεράσει τα σύνορα. Η ζήλεια της Ήρας για το παράνομο σμίξιμο του Ζευς, έστειλε όταν είχε κιόλας περάσει η μισή νύχτα (Θεόκριτος), στην κούνια του Ηρακλή δύο τρομερά φίδια –τέρατα- που απ’ το στόμα τους έσταζε μαύρο δηλητήριο.
Το βρέφος Αλκίδης άρπαξε με τα χέρια του τα φρικτά ερπετά, έσφιξε το λαιμό τους, το φουσκωμένο απ’ το μαύρο δηλητήριο που και οι θεοί ακόμα το μισούν, κατανικώντας τα.
Αλήθεια, καθώς μας λέει και ο P. Dechrame, ποιος δεν θα καταφέρει να αναγνωρίσει στον πρώτο θρίαμβο του βρέφους, την ανατολή του Ήλιου μέσα απ’ τα σκοτάδια; Η συσχέτιση του ημίθεου με τον Ήλιο υπήρξε από πολύ νωρίς, έτσι λοιπόν ο πρώτος άθλος είναι η τέλεια νίκη επί των σταλμένων σκοτεινών – νυχτερινών – δράκων της θεάς Ήρας και παρομοιάζεται με την ανατολή.
Η ηλιακή ιδιότητα του Ηρακλή εκφράζεται στις ποιητικές εικόνες καθώς ο ήρωας δολοφονεί τα παιδιά του όπου οι αρχαίοι Έλληνες ταύτιζαν με την ολέθρια ενέργεια του καλοκαιρινού Ήλιου σαν καταστρέφει και εξαφανίζει τα φυτικά προϊόντα. Στη Βοιωτική θρησκεία η λατρεία του Ιόλαου ( οδηγού του άρματος του ήρωα και πιστού φίλου) ήταν αναπόσπαστη απ’ εκείνη του Ηρακλή (Πινδ., Ολυμπ. Θ΄, 149. Παυσ. Θ΄, 23, 1.) ( 4ο*)
Μετά την δολοφονία των παιδιών του πήγε για την κάθαρση στους Δελφούς απ’ το φοβερό μίασμα της δολοφονίας, εκεί ο θεός τον διέταξε να πάει στην Τίρυνθα και να υπηρετήσει για μερικά χρόνια τον Ευρυσθέα. Καλό θα είναι σε αυτό το σημείο να δούμε, την σχέση Ηρακλή και Απόλλωνα που φυσικά δεν φανερώνετε εξ αρχής στενή, είναι όμως σημαντική! Ας σταθούμε στην μεταξύ τους έριδα για τον δελφικό τρίποδα ( στο μυθολόγημα αυτό φανερώνετε η παλαιότατη λατρεία στο μαντείο για το πρόσωπο του Ηρακλή και η πριν τον Απόλλωνα προφητική του, ιδιότητα) όπου κατείχε σπουδαία θέση στις αρχαίες παραδόσεις ετούτη η έριδα, εάν κρίνουμε ότι η απεικόνιση της υπάρχει σε μεγάλο αριθμό αρχαίων μνημείων. Ο συσχετισμός με την πύρινη ενέργεια – φωτιά – του τρίποδα, μας φανερώνει την ιδιότητα του Ήλιου που αργότερα επικράτησε να την έχει ο Απόλλωνας μια και ο Ηρακλής πέρασε σαν μυστικιστική λατρεία όπου με τα βέλη του πληγώνει τον Άδη και την Ήρα ( Ιλιάδα Ε, 395 και Ε, 392).
Είναι μετά τον τραυματισμό του Άδη λοιπόν, πλέον ο «θεός» της εσωτερικής νίκης και ανόδου του αρχαίου αναζητητή. Ο δρόμος της αρετής που επέλεξε να βαδίσει (Ξενοφ. Απομν. Β΄ 1, 21 κ.ε. ) και μέσα απ’ την ιστόρηση του μύθου της νίκης επί του ακατανίκητου Άδη, οικειοποιήθηκε από πάρα πολλούς αναζητητές της αλήθειας, μάλιστα οι κυνικοί φιλόσοφοι προχώρησαν επάνω στην Ηράκλεια τούτη αρετή της θεοσοφίας και την έκαναν αυτοσκοπό, αργότερα οι Στωικοί τον τοποθέτησαν στην ουσιώδη σοφία τους.
Η Αθηνά είναι η προστάτιδα του και ασχολείται με το να επαναφέρει της χαμένες δυνάμεις του, η τρυφερή τούτη μέριμνα μαρτυρείται σε γραπτά αρχαϊκά αγγεία ( Παυσ., Ζ΄ 25, 10 και Παυσ., Θ΄ 24, 10 ).
Ένας ημίθεος που γεννήθηκε απ’ την σπορά του μεταλλαγμένου σε χρυσές νιφάδες χιονιού Ζεύς, νικάει τη σκοταδερή, μεταφορικά νύχτα Ήρα. Ο Ροδάμανθος τον διδάσκει την σοφία και την αρετή, ο Εύρυτος την τοξοβολία, ο Λίνος την μουσική και ακολουθεί τον δρόμο της αρετής, με την προστασία της Αθηνάς που εισέρχεται στην αρένα του δωδέκαθλου αγώνα κι είναι ένας απ’ τους πρωταρχικούς των Δωριέων θεούς, δεν θα μπορούσε να μην ήταν εκείνος που απάλλαξε απ’ τα δεσμά τον Προμηθέα στο Καύκασο!
Η ύπαρξή του στην Λυδία, στην Αργοναυτική εκστρατεία, στη Γιγαντομαχία, στη Φρυγία, στο Ίλιον, στην Αίγυπτο, στην Λιβύη, στην Ιταλία και οι δώδεκα μεγάλοι άθλοι μας φανερώνουν ότι αρχικώς είναι ένας πανάρχαιος Έλληνας ηλιακός θεός που βαθμίδων η λατρεία του πέρασε σε εσωτερικότερες μυστηρίων κλίμακες και εξωτερικά μόνο απορροφήθηκε απ’ την λατρεία του Απόλλωνα. Πολλοί δε ιστορούμενοι μύθοι μπορούν κάλλιστα να ερμηνευτούν με τα ευεργετικά αποτελέσματα της ενεργειακής δράσεως του Ήλιου. Αναδεικνύετε ανδρείος και ακίνητος πολεμιστής, νικώντας τις δυνάμεις του σκότους (Κέρβερο, Άδη), την καταιγίδα (Γηρυόνη), τα υπερυψωμένα απ’ τις θύελλες του χειμώνα κύματα ( άλογα του Διομήδη, το θαλάσσιο τέρας της Ησιόνης ), εξυγιαίνει τα έλη (Ύδραν, Στυμφαλίδα) και δεσμεύει τους ξεχειλίζοντας ποταμούς ( Ερυμάνθιο κάπρο, Αχελώον, Κένταυρους…)
Είναι λοιπόν ο Ηρακλής ένας συνδετικός κρίκος με την πανάρχαια λατρεία και τα μυστήρια της μεγάλης Ελλάδας;
Τα ιερά που ήταν αφιερωμένα ανά την χώρα και αλλού, όπως στην Ιταλία με τον τύπο ( Hercole”s”,Hercules Invictus) στο όνομα του, εκεί που οι παλαιοί άνθρωποι μαζί με την λατρεία αποκόμιζαν και προφητικούς χρησμούς, ετούτο δεν μας το αποδεικνύει σαφέστατα;
Ας θυμηθούμε όμως τους δώδεκα άθλους και που θα μπορούσαν κάλλιστα να είναι μία σταδιακή «εσωτερική» μεταφορικά, ατραπό. Κάποια χρόνια, δώδεκα άθλοι!

1ος Έπνιξε με τα χέρια τον λέοντα της Νεμέας.
2ος Σκότωσε την Λερναία Ύδρα.
3ος Έπιασε τον Ερύμανθο κάπρο.
4ος Έπιασε ζωντανή την Κερυνίτιν έλαφο.
5ος Εξολόθρεψε τις Στυμφαλίδες όρνιθες.
6ος Σε μια ημέρα καθάρισε τους κόπρους του Αυγεία.
7ος Σκότωσε το ταύρο της Κρήτης.
8ος Τους μανιώδεις ίππους του Διομήδη οδήγησε.
9ος Άρπαξε την ζώνη της βασίλισσας Αμαζόνας Ιππολύτης.
10ος Σκότωσε τον Γηρυόνη τρικέφαλο ανθρώπινο τέρας.
11ος Έφερε τα μήλα των εσπερίδων.
12ος Κατέβηκε στον Άδη και χωρίς όπλα κατέλαβε τον φοβερό Κέρβερο. (Η αφήγηση του δωδέκατου άθλου μας μεταφέρει σε –χώρα- θαυμάσια, στο κράτος του θανάτου που ο Ηρακλής κατεβαίνει και επανέρχεται να φέρνει τον φύλακα του Άδη. Στην καταχθόνια αυτή πορεία και στην επάνοδο της ζωής, του φωτός, αναγνωρίζουμε πως η Ελληνική αρχαία θρησκεία υποσχόταν μέλλοντα βίο πανευδαίμονα…)
Δεν θα καταφέρουμε σίγουρα να καλύψουμε όλο το ευρύ φάσμα των γνώσεων, που υπάρχουν για τούτη τη τεράστια Ελληνική μορφή που έφερε ακόμα και το επίθετο <<σωτήρ>> (Bouche-Leclercq), ή τον ιδρυτή του ιερού άλσους όπου θα ετελούντο οι περίφημοι αγώνες στην Ολυμπία, μέσα στο περιορισμένο χώρο ενός άρθρου, όμως συνοπτικά, θα αποδειχθεί για άλλη μία φορά πόσες γνωστές χώρες, στην ιστορία και στην θρησκείας τους, έκαναν «δανεισμό» σε μορφές και ιστορήματα απ’ την αστέρευτη αναβλύζουσα πανάρχαια Ελληνική πολιτισμική σοφία.
Η δωρική καταγωγή του Ηρακλή είναι πασιφανές, η λατρεία του σαν ημίθεο με ηρώα και ιερά σε δωρικές πόλεις καταμαρτυρεί την αρχέγονη Ελληνική ύπαρξη του. Ας δούμε τώρα, πάλι συνοπτικά, το Ελληνικό φύλο των Δωριέων όπου με την λιτή και ανδρωμένη ζωή τους μεγαλούργησαν.
Οι Δωριείς λεγόντουσαν και Ηρακλείδες, διότι η κάθοδό τους στην Πελοπόννησο παρέμεινε ιστορικός σαν «κάθοδο των Ηρακλειδών». Οι Δωριείς ήταν μία απ’ τις τέσσερις φυλές του Ελληνικού έθνους που αποίκισαν και στην Μεσογειακή λεκάνη. Θα βρούμε σπουδαίες αποικίες Δωριέων στην Αίγυπτο, στην Ιωνία, στην Ιταλία όπου στις ιδρυθείσες αυτές πόλεις, διατήρησαν τα γενικά χαρακτηριστικά της φυλής τους θεσμούς, γλώσσα, πολίτευμα, θρησκεία. Η κυβέρνηση τους γινόταν από αποσταλμένους άρχοντες της προερχόμενης μητροπολιτικής πόλης πάντα. Ποιος νοήμονας νους θα μπορέσει να έχει αντιρρήσεις για την ιστορικότητα όλων αυτών των στοιχείων;
Μυθική προσωπικότητα θα αναρωτηθείτε ο Ηρακλής;
Πιθανών, μα η ιστορία κατέγραψε τόσα πολλά που μύθος και πραγματικότητα συμπλέκονται στην ιστόρηση της μακραίωνης ύπαρξης μας στον πλανήτη. Κανένας άλλος λαός δεν μετάδωσε σοφία, δεν έχτισε πολιτισμό, δεν παρέδωσε μορφές όπως ο Ηρακλής που πέρασαν σαν θρησκευτικές νομοθετικές δεσμεύσεις στων άλλων λαών την ιστορική ύπαρξη….

<<και προς τούτις έτι ην σοφός ο Ηρακλής αλλ’ ουχ αυ-ώ σοφός, αλλ’ επί πάσα γήν και θάλατταν η σοφίαν έτεινεν. Ούτος ο θηρίων καθάρτης, ούτος ο τυράννων σοφρονιστής, ο δουλείας ελευθερωτής, ο ελευθερίας νομοθέτης, ο δικαιοσύνης βεβαιωτής, ο ευρετής νόμων, αληθευτής λόγων, κατορθωτής έργων>> (Μαξ. Τυρ. Λογ. ΚΑ΄, σ. 523. DavisΠλουτ. Βίος Θησ. ΣΤ΄ 8.) .







Σχόλια.
1ο *) O. Muller, die Dorier, I, 411-458.
2ο *) Διόδ. Α΄, 25, 4. / Απολλόδ. Β΄, 4, 12 / Welcker, Griech. Gott. II, 754/ Hartung, (Relig. und myth. d.Griechen, IV. σ. 192, 526).
3ο *) Ένας θεός ο Ζεύς και μια θνητή η Αλκμήνη τον έφεραν στη ζωή, όπου πρόγονος του απ’ την μητέρα ήταν ο Ηλεκτρύων (ο λαμπρός, ο ακτινοβολών), πατέρας της Αλκμήνης (ισχυράς). Κατά δε τον κοινό μύθο, ο Αμφιτρύων (ακαταπόνητος), που είναι σύζυγος της Αλκμήνης, έχει πατέρα τον Αλκαίο (ισχυρός), και με την σειρά του έχει πατέρα τον
ηλιακό ήρωα της Αργολίδος Περσέα όπου η γέννηση του είναι ίδια με του Ηρακλή. Η μητέρα του Περσέα Δανάη, συνέλαβε από τον μεταμορφωμένο σε χρυσή βροχή Ζεύς.Ουσιαστικά έχουμε δύο μύθους για την γέννηση του Ηρακλή, η μία είναι Βοιωτικής καταγωγής η μεταγενέστερη, η αρχαιότερη δε, που πιθανών, η ύπαρξή της να ανάγετε πριν ακόμα και την δημιουργία του Δωδεκάθεου, είναι αυτή της Αργολικής καταγωγής.(P. Dehrame. )
4ο *) Απολλόδ., Β΄, 4, 12. Ο πιστός φίλος Ιόλαος που στην πανάρχαια θρησκεία του Ηρακλή, είναι ο οδηγός του άρματος του ημίθεου, μας φέρει στο νου αυτούσια την εικόνα του Ινδού θεού Κρίσνα του φίλου του Αρζούνα και οδηγού του δικού του άρματος. Επίσης, τον Εβραίο Θεσβίτη Ηλία που καθώς ανεβαίνει στον ουρανό, αφήνει το δέρμα προβάτου όπου ήταν ντυμένος, στο μαθητή του Ελισσαίε.

Βιβλιογραφία:
Η βιβλιογραφία είναι τεράστια, ενδεικτικά μόνο.
Εγκυκλοπαίδεια Ελευθερουδάκη. Μυθολογία της αρχαίας Ελλάδας, P. Dehrame. Παυσανίας. Cox, Mythologist of the Aryan nations. Απολλόδωρος Θεογονία. Breal, Hercule et Cacus. Θουκυδίδης.
Ελληνική Μυθολογία, Jean Richepin.

Μελέτη δημοσιευμένη (Νew Scientist, Τέχνες Αρχαιολογία, Ελληνόραμα).
Άννα Π. Ε.

« ΣΟΛΩΝ » Ο σοφός, ο νομοθέτης, ο ποιητής, ο πολιτικός.

Ο Αριστοτέλης μας λέει, πως είναι ο πρώτος προστάτης του λαού που ξεκίνησε τη σειρά των λεγόμενων πολιτικών επαναστάσεων για να προστατέψει τα δικαιώματά του λαού.

Το 594 π. Χ. Εκλέχτηκε απ’ την Εκκλησία του δήμου άρχοντας. Ο Σόλων εργάστηκε επάνω στο όραμα κατά της κοινωνικής αδικίας, θέλησε μέσα στο πολιτικό φεουδαρχικό τότε καθεστώς, να αναγάγει την ισότητα στον νομικό, οικονομικό, δικαστικό και πολιτικό κατεστημένο της εποχής του. Σε κάποιο ποίημα του μας λέγει απολογητικά :

<<Και βία μαζί και δίκιο συνταιριάζοντάς τα

τα ‘φερα τούτα εγώ ως την άκρη, δυνατά,

έτσι όπως είχα τάξει. Νόμους όρισα

όμοιους για τους μεγάλους και για τους μικρούς

το δίκιο δρόμο στον καθένα δείχνοντας…>>

Ο μεγάλος νομοθέτης ήταν ένας σπουδαίος της ελεγείας εκπρόσωπος και το ποιητικό του έργο παρουσιάζει βαθύ κοινωνικό περιεχόμενο όπου αντανακλά τις κοινωνικές συγκρούσεις, τις πολιτικές μεταρρυθμίσεις, στις αλλαγές τις οποίες εκείνος ηγήθηκε.

Ο Σόλων γεννήθηκε το 635 π. Χ. στην Αθήνα αλλά η καταγωγή του ήταν απ’ την Ασωπιάδα, ( άλλη μία ονομασία της Σαλαμίνας. ) Νωρίς στράφηκε στο εμπόριο ταξιδεύοντας περισσότερο όχι τόσο για τον πλούτο διότι τον κατείχε ο έρωτας για την πείρα και τις γνώσεις, μια που συχνά τόνιζε: –πολλοί κακοί άνθρωποι είναι πλούσιοι, πολλοί ζούνε φτωχικά, όμως εμείς δεν θα ανταλλάξουμε την αρετή με τον πλούτο. Η αρετή είναι ριζωμένη βαθιά μέσα μας, τα χρήματα κάποτε τα έχει ο ένας και άλλοτε υπάρχουν στην κατοχή του άλλου,- αλλά τα ταξίδια αυτά, ήταν προφανώς οι κομιστές της μεγάλης σοφίας του και συγκαταλέγεται στην σειρά των επτά σοφών της αρχαιότητας.

Η επιλογή του απ’ τους Αθηναίους για άρχοντα μετά απ’ το Φιλόμβροτο, ήταν που αναγνώρισαν την σοφή γνώμη του, ότι «η ισότητα δεν προκαλεί πόλεμο».

Άνδρας πλέον, τριάντα εννέα χρονών μπαίνει στην πολιτική αρένα της Αθήνας στο πιο κρίσιμο σημείο που η διάσταση ανάμεσα στους φτωχούς και στους πλουσίους βρισκόταν σε πλήρη και αναίσχυντη ανάπτυξη. Μετά απ’ την απόπειρα του Κύλωνα να γίνει τύρρανος των Αθηνών 600 π. Χ. επικράτησε πάλι η προηγούμενη παλιά πολιτική διχοστασία δηλαδή να διαιρεθεί η πόλη σε τρία κόμματα. Στους Πεδιείς ολιγαρχικούς, στους Διάκριοις μερικός πιο δημοκρατικοί και στους Παραλοίς που επέλεγαν ένα μικτό πολιτικό σύστημα. Ο λαός τότε δανειζόταν χρήματα με υποθήκη τα σώματά τους και δούλοι διαβιούσαν πια στην κυριαρχία των δανειστών τους ή εξαναγκαζόντουσαν να πουλούν τα παιδιά τους κι έφευγαν μακριά της Αθήνας κυνηγημένοι απ’ την άδικη σκληρότητα των δανειστών τους.

Ο κυριότερος εκ των νόμων του, εκείνος της σεισάχθειας (= απόσεισης βαρών,) επετεύχθη δια της σοφής διοικήσεως και της νομοθεσίας γλιτώνοντας από τον κίνδυνο ακόμα και του αφανισμού της πόλης. Έρχεται λοιπόν η σωτηρία απ’ των συχνών επαπειλούμενων στάσεων με την απεριόριστη εντολή των συμπολιτών του για άρχοντας της εξουσίας. Να τι μας λέει για το νομοθετικό αυτό επίτευγμα του.

Μπρος στου καιρού το δικαστήριο, μάρτυρα

άριστον έχω την τρανή μητέρα εγώ

των θεών του Ολύμπου, τούτη δω τη μαύρη Γη,

που πάνωθέ της πέτρες σήκωσα πολλές,(*)

των χρεών σημάδια. Σκλάβα πρώτα αυτή ‘τανε

και τώρα λεύτερη είναι κι Αθηναίους πολλούς,

που δίκια ή άδικα είχαν πουληθεί μακριά,

στη θεόχτιστη πατρίδα τους ξανάφερα

άλλοι που χρέη αβάσταχτα τους πιέζανε,

μόνοι είχαν φύγει, και γυρνώντας δω κι εκεί

την αττική την γλώσσα είχαν ξεχάσει πια,

κι απ’ της σκλαβιάς άλλοι υπέφεραν τη ντροπή

εδώ στον τόπο, μπρος στ’ αγρίεμα τρέμοντας

των αφεντάδων. Όλους τους λευτέρωσα.

Και βία μαζί και δίκιο συνταιριάζοντάς τα

τα ‘φερα τούτα εγώ ως την άκρη, δυνατά,

έτσι όπως είχα τάξει…

Ο συμβιβασμός της κραταιάς αριστοκρατίας με την όλο και περισσότερο αυξανόμενη κατώτερη τάξη, πάταξε την τότε κακοδαιμονία των Αθηνών και που άρχισε να βαδίζει προς την παγκόσμια γνωστή σήμερα Δημοκρατία.

«Η ευνομία σταματά τη διχόνοια και την οργή της φοβερής έριδας κάτω δε απ’ την εξουσία της όλα στην ανθρώπινη κοινωνία είναι ταιριαστά και συνετά. Η ευνομία πρέπει να είναι το βασικό γνώρισμα του δημοκρατικού καθεστώτος ενώ η δυσνομία φέρνει στο κράτος μύρια κακά», έλεγε ο σοφός Σόλων.

Ο ίδιος άνηκε σε αριστοκρατική οικογένεια ( του γένους των Κοδρικών ) ήταν γιός του πλούσιου Εξηκεστίδη. Με την πολιτική δράση και το ποιητικό του έργο βοήθησε να σταματήσει η τότε κοινωνική αδικία όπου ήταν απλωμένη σε τεράστια έκταση μέσα στον πολιτικό βίο.

Τα ταξίδια του Σόλων πριν την πολιτική θητεία του σε σχεδόν όλα τα γνωστά κέντρα εμπορείου του δώρισαν την μεστή σκέψη και ήθος με άνεση να εργάζεται στην αρετή της σοφίας.

Αφού έφερε στην πόλη μια σχετική ισορροπία, αλλά και επειδή είχε κουραστεί απ’ την μεμψιμοιρία των συμπολιτών του ζήτησε απ’ τους Αθηναίους δεκαετή άδεια, διότι κρατούσε την ελπίδα πως σε αυτό το χρονικό διάστημα θα είχαν παιδαγωγηθεί απ’ τους νόμους του.

Αμέσως μετά τον βρίσκουμε στην Αίγυπτο να μένει: «κοντά στην Κανωβίδα ακτή που χύνεται ο Νείλος », όπως μας λέει ο ίδιος σε κάποιο στίχο του.

Σύναψε φιλία με τους λογιότατους ιερείς, Ψένωφι τον Ηλιουπολίτη και τον Σώγχι τον Σάιτο, φυσικά κοντά σε τέτοιας μορφής ανθρώπων η φιλοσοφία ήταν μια καθημερινή απασχόληση. Ο Σόλων θέλησε κάποτε να τους πει για τον κατακλυσμό του επονομαζόμενου Δευκαλίωνα –γενάρχη των Ελλήνων- που γνώριζαν σαν αρχαιότατη παράδοση στην Ελλάδα. Ένας εκ των δύο, ο ποιο ηλικιωμένος του είπε:

<< Ω Σόλων, Σόλων, ‘Έλληνες αεί παίδες έστε, γέρων δε ‘Ελλην ουκ έστιν. >> Δηλαδή :

« Σόλων, Σόλων οι Έλληνες αιωνίως παιδιά είσαστε, γέρος Έλληνας δεν είναι.»

Ο Σόλων ρωτά: << Πως; τι τούτο λέγεις; >> «Πως, αυτό γιατί το λες;» Ο ιερέας του απάντησε:

<< Νέοι εστέ, ειπείν, τας ψυχάς πάντες ουδεμίαν γαρ εν αυταίς έχετε δι’ αρχαίαν ακοήν παλαιά δόξαν ουδέ μάθημα χρόνω παλιόν ουδέν.>>

« Νέοι είσαστε γιατί όλοι δεν έχετε ακούσει καμία παλιά γνώση, η ψυχή σας δεν μαθήτευσε στην αρχαία δόξα.»

Και συνεχίζουν οι ιερείς να του αποκαλύπτουν:

<<…οι πρώτον μεν ένα κατακλυσμόν μέμνησθε πολλών έμπροσθεν γεγονότων, έτι δε το κάλλιστον και άριστον γένος επ’ ανθρώπους εν τη χώρα τη παρ΄υμίν ουκ ίστε γεγονός, εξ ών τε και πάσα η πόλις έστι τα νύν υμών…Πολλά μεν ουν υμών και μεγάλα έργα της πόλεως τήδε γεγραμμένα θαυμάζεται, πάντων γε μην έν υπερέχει μεγέθει και αρετή λέγει γαρ τα γεγραμμένα, όσην η πόλις υμών έπαυσε ποτε δύναμιν ύβρει πορευομένην άμα επί πάσαν Ευρώπην και Ασίαν, έξωθεν ορμήθεισαν εκ του Ατλαντικού πελάγους. Τότε γαρ πορεύσιμον ην το εκεί πέλαγος νήσον γαρ προ του στόματος είχεν, ο καλείτε, ως φατε υμείς Ηρακλέους στήλας η δε νήσος άμα Λιβύης ην και Ασίαν μείζων, εξ ης επιβατόν επί τας άλλας νήσους τοις εγίγνετο πορευομένοις, εκ δε των νήσων επί την καταντικρύ πάσαν ήπειρον την περί τον αληθινόν εκείνον πόντον…Εν δε δη τη Ατλαντίδι νήσω ταύτη μεγάλη συνέστη και θαυμαστή δύναμις βασιλέων, κρατούσα μεν άπασης της νήσου , πολλών δε άλλων νήσων και μερών της ηπείρου προς δε τούτοις έτι των εντός τήδε Λιβύης μεν ήρχον μέχρι προς Αίγυπτον, της δε Ευρώπης μέχρι Τυρρηνίας …Τότε ουν υμών, ω Σόλων, της πόλεως η δύναμις εγένετο εις άπαντας ανθρώπους διαφανής αρετή τε και ρώμη εγένετο πάντων γαρ προστάσα ευψυχία και τέχναις όσαι κατά πόλεμον, τα μεν των Ελλήνων ηγουμένη τα δ’ αυτή μονωθείσα εξ ανάγκης των επί τους εσχάτους αφικομένην κινδύνους δε μήπω δεδουλωμένους διεκώλυσε δυολωθήναι, τους δ’ άλλους όσοι κατοικούμεν εντός όρων Ηρακλείων αφθόνως άπαντας ηλευθέρωσεν.>>

Μεταφραζόμενα:

«Οι Έλληνες μόνο ένα κατακλυσμό θυμάστε ενώ υπάρχουν πιο μπροστά πολλά γεγονότα, δεν γνωρίζετε πως η χώρα σας έδωσε το πλέον καλύτερο και άριστο ανθρώπινο γένος απ’ το οποίο κατάγεσαι εσύ και οι συμπολίτες σου… Πολλά και μεγάλα της πόλεώς σας γραμμένα εδώ θαυμάζονται. Απ’ αυτά ένα όμως υπερέχει σε μεγαλοσύνη και αρετή. Λέγουν για τούτο τα γραμμένα μας. Τότε η δύναμη της πόλης σας κατέστρεψε την τεράστια εχθρική δύναμη η οποία με αλαζονεία εξόρμησε από έξω, απ’ τον Ατλαντικό ωκεανό. Ταυτόχρονα εξορμούσε κατά της Ευρώπης και της Ασίας, γιατί τότε το πέλαγος εκεί μπορούσε κάποιος να το διαβεί επειδή στην είσοδό του την αυτή, που εσείς ονομάζεται στήλες του Ηρακλέους ( το σημερινό Γιβραλτάρ ), υπήρξε ένα νησί που ήταν μεγαλύτερο απ’ την Λιβύη και την Ασία ενωμένες, από τούτης μετακινιόντουσαν οι άνθρωποι και μπορούσαν ν’ αποβιβαστούν στ’ άλλα νησιά όπου απ’ αυτά κατόπιν σε ολόκληρη την απέναντι ήπειρο που βρισκόταν γύρω απ’ τον αληθινό εκείνο ωκεανό… Στην Ατλαντίδα οργάνωσαν μεγάλη αξιοθαύμαστη δύναμη οι βασιλιάδες, με αυτήν κυρίευσαν όλη τη νήσο, πολλά δε ακόμα νησιά και τμήματα της ηπείρου, εκτός τούτων εξουσίαζαν οι βασιλιάδες εκείνοι απ’ τα ευρισκόμενα του στομίου μέρη ( σημερινή Μεσόγειο θάλασσα ), την Λιβύη μέχρι την Αίγυπτο και την Ευρώπη μέχρι την Τυρρηνίας…

Τότε Σόλων η δύναμις της πόλεώς σας φάνηκε εξαιρετική μεταξύ όλων των ανθρώπων, με αφορμή την ανδρεία της και εξ αιτίας της αρετής της. Αφού με τις πολεμικές τέχνες ξεπέρασε όλους στην ανδρεία, πότε αρχόμενη των Ελλήνων πότε και τελείως μόνη της κατ’ ανάγκη, γιατί οι άλλοι την εγκατέλειψαν και αφέθηκε έρμη στους έσχατους κινδύνους κατανίκησε τους επιδρομείς (Άτλαντες), έστησε τρόπαια εναντίον τους, εμπόδισε να υποδουλωθούν όσοι δεν είχαν υποδουλωθεί και απελευθέρωσαν χωρίς καμιά αξίωση όλους εμάς που είμαστε μέσα των Ηρακλείων στηλών.»

Κατόπιν ταξίδευσε για την Κύπρο κοντά στον βασιλιά Φιλόκυπρο όπου τον βοήθησε με τις γνώσεις του να μεταθέσει την πόλη του σε πεδιάδα, να την κάνει μεγαλύτερη όπου ο Φιλόκυπρος προς τιμή του, ονόμασε την νέα πόλη Σόλους. Μετά από παράκληση του Κροίσου πήγε στις Σάρδεις κι έζησε καιρό στην παρέα του Κροίσου. Κατόπιν επέστρεψε στην Αθήνα πάλι, την βρήκε σε μικρότερες αναταραχές, όμως εξακολουθούσαν να έχουν σε ισχύ τους νόμους του όπου και πέθανε το 559 π. Χ. την εποχή που στην Αθήνα ήταν άρχοντας ο Ηγέστρατος. Αφού τον έκαψαν με όλες τις τιμές (αρχαίο έθιμο), την τέφρα του την διέσπειραν γύρω της νήσου Σαλαμίνας.

Στα πιο χαρακτηριστικά ρητά και αποφθέγματα του συγκαταλέγονται και τα εξής:

1) “Γηράσκω δ` αεί πολλά διδασκόμενος” = «Προχωρώ σε ηλικία, πάντα πολλά νέα πράγμα μαθαίνοντας.»

2) “Συμβούλευε μη τα ήδιστα, αλλά τα άριστα” = «Ας συμβουλεύεις στους άλλους όχι τα πιο πολύ ευχάριστα, αλλά τα καλύτερα.»

3) “Νουν ηγεμόνα ποιού” = «Κάνε το νου σου κυρίαρχο.»

(*) Στα χωράφια που βάζανε υποθήκη τοποθετούσαν λιθάρια και που σήμαιναν ότι ήταν υποθηκευμένα.

Βιβλιογραφία: Πλάτωνος, Τιμαίος και Κριτίας εκδόσεις Πάπυρος. Θησαυρός σοφίας της Αρχαίας Ελλάδας, εκδόσεις Ορφανίδη. Ιστορία και ανθολογία της αρχαίας Ελληνικής σκέψης,Θανάσης Μητσόπουλος. Εγκυκλοπαίδειες: Ελευθερουδάκη, Ήλιος , Για σας παιδιά, εκδόσεις Αυλός. A. E. Taylor, ΠΛΑΤΩΝ. Cornford F. M., Plato’s Cosmology, Cambridge 1937.

Σωκράτης (10ο Μέρος)

Για να κατανοήσουμε περισσότερο την προσωπικότητα του Σωκράτη θα πρέπει να δούμε την καθημερινότητα εκείνης της εποχής, τις πολιτικές κατευθύνσεις και πεποιθήσεις των κατοίκων της πόλεως που έζησε όλη τη ζωή του. Ακόμα θα πρέπει να μελετήσουμε την οικογένεια και τους χώρους που εργαζόταν οι αρχαίοι εκείνοι άνθρωποι και πως περνούσαν την ελεύθερη ώρα τους. Θα προσπαθήσω όσο γίνετε πιο αντικειμενικά να φέρω τις υπαρκτές απεικονίσεις και μαζί να ξεδιπλώσουμε μια εποχή μακρινή μας, αλλά πάρα πολλή γνώριμη. Είναι σημαντικό να μελετήσουμε γιατί ο Αριστοφάνης και γενικότερα η πνευματική ελίτ ήθελαν τον Σωκράτη περιθωριακό “κράχτη” διανοούμενο και όχι ισότιμο μέλος της φιλοσοφικής και καλλιτεχνικής Αθήνας. Τους ενοχλούσαν φανερά, πρώτον οι ριζοσπαστικές ιδέες του φιλοσόφου για την κοινωνία. Απόδειξη η θερμή σχέση που είχε με την «εταίρα» Ασπασία.
Το δεύτερο αίτιο ήταν καθαρά ιδεολογικό. Ο Αριστοφάνης ανήκε στη “διεθνιστική” Δημοκρατική ελίτ που ήθελε εσωστρέφεια και ειρηνιστική λήθη με τους Πέρσες. Αντίθετα ο Σωκράτης ήθελε τη συμμαχία Αθήνας-Σπάρτης για την εξόντωση της περσικής απειλής. Ο φιλόσοφος, ως εκπρόσωπος του εθνικισμού των εμποροβιοτεχνών, ήξερε ότι οι Φοίνικες θα χρησιμοποιούσαν την υποδομή της περσικής αυτοκρατορίας για να τσακίσουν το ελληνικό εμπόριο και να καθυποτάξουν το ανερχόμενο ελληνικό πολιτιστικό ρεύμα.

Γνωρίζουμε σαφώς τα πολιτεύματα που ήταν, Αριστοκρατία-Ολιγαρχία- Τυραννία-Δημοκρατία. Όμως παρ’ όλα αυτά, ήταν μια κοινωνία μόνο ανδρών και που με τα τελευταία στοιχεία του Αρχαιολογικού Ινστιτούτου της Αμερικής στη Φιλαδέλφεια των Ηνωμένων Πολιτειών, θα διαπιστώσουμε σοκαρίστηκα, ότι υπήρξε μια επιπλέων και διαφορετική οικονομική ζωή των αρχαίων Ελλήνων αλλάζοντας μερικός την ιδέα που είχαμε για τα συμπόσια. Εκείνο που δεν μπορεί και δεν υπάρχουν αποδείξεις για να αλλάξει είναι: οι φιλοσοφικές συζητήσεις των ανθρώπων που έχουν καταγραφεί. (Εδώ πρέπει να δηλώσω πως δεν υιοθετώ απαραίτητα τις μελέτες των Κ. Μπλέϊζεμπι, Α. Γκλέϊζεν και Λ. Φοξχολ, τις παραθέτω όμως διότι είναι μια ήδη κατοχυρωμένη άποψη της παγκόσμιας αρχαιολογικής κοινότητας.)

«Η αρχαιολόγος Κλερ Κέλι Μπλέιζεμπι από το Λιντς της Μεγάλης Βρετανίας έπειτα από μελέτη ευρημάτων, που χρονολογούνται από το 475 έως το 323 π.Χ., θεωρεί πως τα σπίτια των αρχαίων Ελλήνων στέγαζαν όχι μόνο τις οικιακές δραστηριότητες της εκάστοτε οικογένειας, αλλά συχνά λειτουργούσαν και ως κάβες πώλησης κρασιού ή και ταβέρνες για επιτόπια κατανάλωση.
Η Βρετάνη αρχαιολόγος, όπως αναφέρει το επιστημονικό περιοδικό “Νιου Σάιεντιστ”, (new scientist), προβληματίστηκε από το γεγονός ότι, ενώ πολλά από τα έργα των αρχαίων συγγραφέων αναφέρουν γενναίες ομαδικές κρασοκατανύξεις, οι αρχαιολόγοι δεν είχαν εντοπίσει ποτέ ίχνη από αρχαίες ταβέρνες. Αντιθέτως πολλά είναι τα ποτήρια και τα κύπελλα που ανέσυραν από τις ανασκαφές σε οικίες. Τόσα πολλά, όπως λέει, ώστε να μην είναι δυνατόν να προορίζονταν μόνο για χρήση από τους ενοίκους του κάθε σπιτιού. Άρα, σημειώνει, ήταν απαραίτητα για τους πελάτες που επισκέπτονταν τα σπίτια. Όμως μία άλλη αρχαιολόγος, η καναδή Άλισον Γκλέιζεν, στην ίδια συνεδρίαση θα σοκάρει ακόμη περισσότερο. Αυτή πιστεύει ότι πολλά σπίτια ήταν παράλληλα και χαμαιτυπεία! Ισχυρισμό που στηρίζει στα ευρήματα ερωτικών παραστάσεων, ιδιότυπων αντικειμένων και σκευών που βρίσκουν οι αρχαιολόγοι στις ανασκαφές. Το τελικό συμπέρασμα των… ειδικών είναι ότι απλά αλλάζει η εικόνα που είχαν για τις οικονομικές δραστηριότητες των αρχαίων Ελλήνων. Ή, όπως λέει η επίσης αρχαιολόγος Λιν Φόξχολ, οι ανακοινώσεις δείχνουν την πολλαπλότητα των δραστηριοτήτων στις οποίες επιδίδονταν όσοι κατοικούσαν στα κτίρια των μεγάλων αστικών κέντρων της αρχαίας Ελλάδας.»

Τα οικήματα που διέμεναν οι Αθηναίοι (οικίες), είχαν τα ονόματα των ανδρών, όπως σπίτι του Πλάτωνα, του Θεμιστοκλή κ.τ.λ. Σε μεγάλη κλίμακα των περισσοτέρων αστών, ήταν σπίτια απλά και μονόστεγα που διαμοιράζονταν σε τρία μέρη, τον ανδρωνίτη που έβλεπε προς τον δρόμο, τον γυναικωνίτη που βρισκόταν πίσω και το θυρωρείο ή θυρώνα που ήταν το σπίτι του δούλου θυρωρού και οι στάβλοι. Από τον θυρώνα έμπαιναν στην σκεπαστή αυλή του ανδρωνίτη, και που στις περισσότερες τούτες αυλές συναντούσαμε τον βωμό για τους Εφεστίους θεούς. Εδώ στην αυλή του ανδρωνίτη είναι τα ανάκλιντρα που γινόντουσαν οι εστιάσεις των ανδρών, δηλαδή τα συμπόσια. Στο τέλος της αυλής υπήρχε η μέσαυλος λεγόμενη πόρτα που οδηγούσε στην αποκομμένη με ψηλούς τοίχους αυλή του γυναικωνίτη όπου ζούσαν και εργάζονταν τα γυναικόπαιδα και οι δούλες.

Ας ξεκινήσουμε να κατατάξουμε την ανθρώπινη εικόνα με την γυναίκα της εποχής εκείνης.

Από ηθική, κοινωνική και νομική άποψη η γυναίκα τον πέμπτο αιώνα π.Χ., θεωρούταν και ήταν υποδεέστερη του ανδρός, αλλά και κτήμα του (ζούσε υπό την συνεχόμενη κηδεμονία κάποιου), από την στιγμή της γέννησής της ως και το θάνατό της. Σε όλη δηλαδή την διάρκεια της ζωή της βρίσκονταν υπό επιτροπεία, την οποία ονόμαζαν «κυριεία», ενώ τον επίτροπό της «κύριο». Με τον γάμο της η γυναίκα απλώς άλλαζε κηδεμόνα. Από την επιτροπεία του πατέρα της ή του μεγαλύτερου αδελφού της ερχόταν στην επιτροπεία του συζύγου της. Ακόμη και μετά το θάνατό του δεν υπάρχει περίπτωση να βρει την αυτεξουσιότητάς της. Ο μεγαλύτερός της γιός γίνεται κηδεμόνας της. Και αν δεν υπήρχε γιός τότε αναλάμβανε ένας από τους πλησιέστερους άρρενες συγγενείς της. Τις άδικες τούτες αντιλήψεις για την γυναίκα, δικαιολογούσαν οι αρχαίοι καθώς επικαλούνταν τηνφυσική, πνευματική, και ηθική γυναικεία αδυναμία, η οποία εξασθενίζει την θέληση των γυναικών και τις καθιστούσε εύκολη λεία των επιτήδειων. Χαρακτηριστική είναι η επί τους θέματος αντίληψη του Αριστοτέλη:

«Ὁ μὲν γὰρ δοῦλος οὐκ ἔχει τὸ βουλευτικόν, τὸ δὲ θῆλυ ἔχει μέν, ἀλλ’ ἄκυρον, ὁ δὲ παῖς ἔχει μὲν ἀλλ’ ἀτελές»

Βάση του νομικού πλαισίου υπήρχε η τάξη των γυναικονόμων (κάτι ανάλογο θα λέγαμε σήμερα με την αστυνομία)

Οι γυναικονόμοι στην αρχαία Αθήνα ήταν οι άρχοντες (άγνωστο πόσοι), οι οποίοι είχαν έργον τους την εποπτεία των ηθών των γυναικών. Όπως είναι άγνωστος ο αριθμός αυτών, έτσι είναι άγνωστος και ο χρόνος κατά τον όποιον εισήχθηκε η αρχή αυτή στην Αθήνα. Μερικοί υποστηρίζουν ότι αυτή είχε εισαχθεί από τα χρόνια του Σόλωνα, άλλ’ ότι συν τω χρόνω από εξ αρχής περιορισμένης στην επίβλεψη μόνον των ηθών των γυναικών επεκτάθηκε και στην επίβλεψη των ηθών των ανδρών, καταστώντας μια αστυνομική αρχή της Αθήνας, και ότι επί Δημήτριου του Φαληρέα κατέστη πάλι αρχή ανεξάρτητη. Άλλοι δε, αφού δεν γίνεται μνεία αυτής στο «Άθηναίων Πολιτεία» του Αριστοτέλη, υποστηρίζουν ότι οι γυναικονόμοι καταστάθηκαν από τον Δημήτριο τον Φαληρέα.

(«Οι γυναικονόμοι συνέπρατταν μετά των αρεοπαγιτών, όντες οιονεί υπάλληλος αρχή αυτών, φρόντιζαν να τηρείται, ιδιωτική (!) και δημοσία, ευσχημοσύνη και ευκοσμία, επέβαλλαν δε την ποινή του προστίμου στις άκοσμες και ανέγραφαν τα ονόματα αυτών μετά της επιβληθείσης ποινής σε πινακίδα την οποία εκθέτανε σε κάποιον πλάτανο στο Κεραμεικό.

Επέβαλλαν πρόστιμο σε αυτούς που εκδήλωναν υπέρμετρα την θλίψη τους και που θρηνούσαν γοερώς για δικής τους ή άλλη συμφορά και στις γυναίκες που έφεραν ιματισμό απαγορευμένο δια νόμου. Γενικά κόλαζαν κάθε ακολασία και ακοσμία. Εκτός των Αθηνών μνημονεύονται γυναικονόμοι και στις Συρακούσες και στην Σάμο, και στην Γαμβρεία της Μ. Ασίας, και στην Ανδάνια της Μεσσηνίας, όπου επιμελούνταν και των πομπών, και στην Χαιρώνεια της Βοιωτίας κατά τόν Πλούταρχο.»

Πηγή: Γ.Δ. Καψάλης, Πρόεδρος του Εκπαιδευτικού Συμβουλίου, Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια, τόμος Η, σελίδα 781)

Συνεχίζετε…

Σωκράτης (9ο Μέρος)

Σωκράτης: Πόση ήταν η επίδραση του στον Αριστοτέλη.

Επέλεξα να μελετήσουμε τον Αριστοτέλη για τον λόγο ότι έζησε είκοσι χρόνια μέσα στην Ακαδημία του Πλάτωνα αλλά και δεν είχε κανένα προσωπικό ενδιαφέρον για τον Σωκράτη. Ζυγίζοντας τη σκέψη του όσο πιο αμερόληπτα μπορούσε, είχε σαν σκοπό, όπως και για όλους τους προκατόχους του, να μελετήσει τις ιδέες τους και να τις δοκιμάσει στη λυδία λίθο των δικών του φιλοσοφικών προϋποθέσεων, προκειμένου να διαπιστώσει κατά πόσο είχαν συνεισφέρει στην πρόοδο της φιλοσοφίας και εάν ήταν ακόμη χρήσιμες για ενσωμάτωση σένα καινούργιο φιλοσοφικό σύστημα, ή κατά πόσο έπρεπε να απορριφθούν ως λανθασμένες. Έτσι δεν υπήρξε καμία αισθηματική εμπλοκή, όπως στην περίπτωση του Αριστοφάνη (ο οποίος με φανερό μίσος διακωμωδούσε τον Σωκράτη), καθώς του Ξενοφών και του Πλάτωνα(οι οποίοι ενδιαφέρονταν ειλικρινά να υπερασπιστούν τη μνήμη του φίλου τους, «του πιο δίκαιου ανθρώπου της εποχής του»).

Για να γνωρίσει τον Σωκράτη ο Αριστοτέλης είχε βέβαια τα συγγράμματα του Πλάτωνα, του Ξενοφώντα, του Αισχίνη και άλλων σωκρατικών όπως του Αντισθένη, καθώς και «τα λεγόμενα άγραφα δόγματα» του Πλάτωνα, στα οποία αναφέρεται σένα σημείο. Πάνω απ’ όλα είχε μπροστά του τους πρώιμους πλατωνικούς διαλόγους και για είκοσι χρόνια την προσωπική διδασκαλία του ίδιου του Πλάτωνα.

Είχε έρθει στην Αθήνα μόλις δεκαοκτώ χρονών, διότι η φήμη της πλατωνικής σχολής είχε φθάσει και στη βορινή πατρίδα του. Ο Πλάτων έλειπε τότε στη Σικελία, αλλά οι διάλογοι είχαν κυκλοφορήσει, και τίποτε άλλο δεν μπορούσε να είναι φυσικότερο για τον ενθουσιώδη νεαρό από το να τους διαβάσει και να προετοιμαστεί έτσι για την επιστροφή του μεγάλου άνδρα. Ότι τους είχε διαβάσει, επιβεβαιώνεται απ’ το γεγονός ότι δεν μπόρεσε να σκεφτεί καμιά καλύτερη πηγή έμπνευσης για τις δικές του πρώτες προσπάθειες στο γράψιμο. Όπου ο θάνατος του φίλου του Εύδημου τον παρακίνησε να γράψει περί αθανασίας πάνω στο πρότυπο του Φαίδωνα, ενώ η κεντρική μορφή του διαλόγου του Νέρινθος ήταν ένας χωρικός, ο οποίος είχε τόσο πολύ εντυπωσιαστεί από την ανάγνωση του Γοργία, ώστε εγκατέλειψε το χωράφι και τ’ αμπέλια του για να αφοσιωθεί ολόψυχα στον Πλάτωνα. Από την άποψη τούτη, ο Αριστοτέλης έμεινε πιο πίσω απ’ την υπόλοιπη Ακαδημία, η οποία το 367, με την καθοδήγηση του Πλάτωνα, ήταν ήδη απορροφημένη με τις οντολογικές και επιστημονικές δυσκολίες που δημιουργούσε η θεωρία των υπερβατικών ιδεών και έτεινε όλο και περισσότερο προς μαθηματικές λύσεις των φιλοσοφικών προβλημάτων. Μπορούμε να νιώσουμε κάπως τον νεαρό έφηβο, και που στην ωριμότητά του θα εκφράσει τη λύπη του που «για τους νεότερους η φιλοσοφία έχει γίνει μαθηματικά»(Μεταφ. 992^α32), εάν εκείνη την περίοδο έβρισκε λίγο δύσκολο να παρακολουθήσει τις συζητήσεις τους και στρεφόταν με ανακούφιση στα πιο σωκρατικά θέματα της ηθικής και της αθανασίας, που πραγματεύονταν αυτοί οι διάλογοι.

Τώρα ο Αριστοτέλης που γεννήθηκε το 384, δεν είχε το πλεονέκτημα της προσωπικής γνωριμίας με τον Σωκράτη. Είχε όμως τα ανεκτίμητο πλεονέκτημα να έχει εργαστεί επί είκοσι χρόνια στην Ακαδημία όταν σχολάρχης ήταν ο Πλάτων, πράγμα που θα του έδωσε τη μοναδική ευκαιρία να μάθει αυτό ακριβώς που θέλουμε να ξέρουμε περισσότερο από κάθε τι άλλο, δηλαδή τη σχέση ανάμεσα στη φιλοσοφία του Σωκράτη και τη φιλοσοφία του Πλάτωνα. Ο Ξενοφών, έχοντας συγκεντρώσει φιλόπονα, από μνήμης κι από άλλες πηγές, αναμνήσεις γύρω απ’ το Σωκράτη και τις συζητήσεις του, τις χρησιμοποίησε όσο καλύτερα μπορούσε και με τον δικό του, συχνά αδέξιο και πεζό τρόπο, για να υπερασπιστεί τη ζωή και το παράδειγμα του. Ο Πλάτων όμως προσφέρει μια σειρά από φιλοσοφικά και λογοτεχνικά αριστουργήματα, τους δραματικούς διαλόγους, στου οποίους όμως δεν είναι εύκολο να διακρίνει κανείς τι προέρχεται από τον ίδιο τον Σωκράτη, τι έχει μετασχηματιστεί απλώς από την καλλιτεχνική δύναμη του συγγραφέα και τι αντιπροσωπεύει το αποτέλεσμα των παρατηρήσεων του ίδιου του Πλάτωνα πάνω στις συνέπειες της σκέψης του διδασκάλου του και της προσπάθειάς του να την ενισχύσει απέναντι στην κριτική. Ο Αριστοτέλης στο Περί Ψυχής ίσως να μας δίνει την απάντηση.

(402a)Παρ’ όλου που νομίζουμε ότι η γνώση και η επιστήμη είναι από τα ωραία και πολύτιμα πράγματα, αλλά άλλη από τις επιστήμες υπερέχει άλλης ή για την ακρίβεια (τα μαθηματικά ) ή γιατί υπάρχει γνωριμία πραγμάτων πιο υψηλών και θαυμασιωτέρων (όπως η αστρονομία), όμως την ιστορία της ψυχής (σήμερα θα λέγαμε ψυχολογία ), δυνάμεθα και για τους δύο αυτούς λόγους να την τοποθετήσουμε ανάμεσα των πρώτων επιστημών. Φαίνεται πως η γνώση της ψυχής είναι (έχει) μεγάλη συμβολή στη γνώση της όλης αλήθειας (της φιλοσοφικής σκέψης για την ψυχή) και μάλιστα της φύσεως . Γιατί η ψυχή είναι η αρχή των πλασμάτων, τα οποία έχουν ζωή. Αναζητούμε να εξετάσουμε και να μάθουμε πρώτα τη φύση και την ουσία της ψυχής (για τον Σωκράτη, γνώρισμα της ψυχής), έπειτα τι πραγματικά είναι και τι φαινομενικά αυτής (ψυχής), από τα οποία άλλα μεν φαίνονται ότι είναι ιδιάζοντα της ψυχής πάθη, άλλα δε ότι υπάρχουν και ζώα καθώς έχουν κι εκείνα ψυχή.

(402a)

Τῶν καλῶν καὶ τιμίων τὴν εἴδησιν ὑπολαμβάνοντες, μᾶλλον δ’ ἑτέρανἑτέρας ἢ κατ’ ἀκρίβειαν ἢ τῷ βελτιόνων τε καὶ θαυμασιωτέρων εἶναι, δι’ ἀμφότερα ταῦτα τὴν περὶτῆς ψυχῆς ἱστορίαν εὐλόγως ἂν ἐν πρώτοις τιθείημεν. δοκεῖ δὲ καὶ πρὸς ἀλήθειαν ἅπασαν ἡγνῶσις αὐτῆς μεγάλα συμβάλλεσθαι, μάλιστα δὲ πρὸς τὴν φύσιν· ἔστι γὰρ οἷον ἀρχὴ τῶν ζῴων.ἐπιζητοῦμεν δὲ θεωρῆσαι καὶ γνῶναι τήν τε φύσιν αὐτῆς καὶ τὴν οὐσίαν, εἶθ’ ὅσα συμβέβηκε περὶ αὐτήν· ὧν τὰ μὲν ἴδια πάθη τῆς ψυχῆς εἶναι δοκεῖ, τὰ δὲ δι’ ἐκείνην καὶ τοῖς ζῴοιςὑπάρχειν.

Και παρακάτω γράφει για απόδειξη της ψυχής (Αριστοτελική γνώμη), και διαίρεση (Πλατωνική άποψη). Ο Αριστοτέλης του οποίου τα ενδιαφέροντα είναι καθαρά φιλοσοφικά, μας λέει με λίγες κοφτές προτάσεις που, κατά τη γνώμη του, τελειώνει η σκέψη του Σωκράτη και αρχίζει η σκέψη του Πλάτωνα. Αυτός ήξερε και συνεπώς η συμβολή του είναι ανεκτίμητη: «επί Σωκράτους το δε ζητείν τα περί φύσεως έληξε, προς την χρήσιμη αρετή και την πολιτική δε απόκλεινον οι φιλοσοφούντες».

Δεν έχω καμία πρόθεση να επιχειρήσω να σας οδηγήσω μέσα από τον τρομερό λαβύρινθο των αλληλοσυγκρουόμενων απόψεων που έχουν διατυπωθεί πάνω σ’ αυτό το θέμα, αλλά ίσως να παραστεί ανάγκη για συζήτηση, αν μου επιτραπεί να παραθέσω μια δυο γνώμες ανθρώπων από αυτούς που έχουν πει τα πιο πρόδηλα και λογικά πράγματα και με τα οποίους θα επιθυμούσα να συνταχθώ κι εγώ.

(Είναι δυνατόν να κάνουμε στα σοβαρά την υπόθεση ότι μέσα στα είκοσι χρόνια που ο Αριστοτέλης ήταν μέλος της σχολής του Πλάτωνα, να μην έμαθε πολλά από τον Πλάτωνα, ή από παλαιότερα μέλη της σχολής, για την προέλευση της θεωρίας των Ιδεών, όπως ακριβώς έμαθε τόσα πράγματα για τις νεότερες ιδέες του Πλάτωνα, που δεν βρίσκουμε πουθενά στους διαλόγους; Είναι υπερβολικά απίθανο, και επιπλέον έχουμε άμεσες αποδείξεις ότι δεν είναι αλήθεια. Πρώτα απ’ όλα, ο Αριστοτέλης δεν μπορούσε να είχε μάθει απ’ τους διαλόγους ότι ο πρώτος δάσκαλος του Πλάτωνα ήταν ο Κρατύλος. Δεν υπάρχει τίποτε στον Κρατύλο ή σε κανένα άλλο πλατωνικό έργο που να υποδουλώνει κάτι τέτοιο. Ύστερα, κι αυτό έχει ακόμη μεγαλύτερη σημασία, η δήλωση πως ο Πλάτων και όχι ο Σωκράτης «διαχώρισε» τις καθολικές έννοιες [τα καθόλου] και τις ονόμασε Ιδέες, δείχνει πως δεν έπαιρνε κατά γράμμα τα πολλά χωρία των διαλόγων όπου ο Σωκράτης κάνει τούτα τα δύο πράγματα.)

Συνεχίζεται….

Σωκράτης (8ο Μέρος)

Η ιδέα ενός θεϊκού νου (για τον Σωκράτη ο Απόλλωνας), που περίπουαντιστοιχεί στον δικό μας, αλλά ήταν καθολικός και περισσότερος καθαρός (απ’ τις αργότερα προσμίξεις άλλων παραδόσεων, ξένων προς το ελληνικό πνεύμα), ήταν πλατιά διαδεδομένη τον πέμπτο αιώνα στην Αθήνα και αποδίδεται στον Σωκράτη απ’ τον Ξενοφώντα. Στην Απολογία δε του Πλάτωνα ο Σωκράτης λέει ότι ήταν λάθος να παρακούσει τις εντολές του θεού από φόβο μήπως πεθάνει (28e), και ότι όσο κι αν αγαπούσε τους Αθηναίους, θα υπακούσει στον θεό μάλλον παρά σ’ αυτούς (29d), ότι ο θεός τον έστειλε στην πόλη για το συμφέρον της (30d-e) και ότι οι θεοί δεν αδιαφορούν για την τύχη του καλού ανθρώπου(41d). Υποστηρίζει μάλιστα ότι δεν είναι θεμιτόν ο καλύτερος να βλάπτεται απ’ τον χειρότερο (30d) και ότι ο παράγοντας που το υπαγορεύει δεν είναι ασφαλώς ανθρώπινος αλλά απ’ τους θεούς, θεϊκός. Τόσο η Απολογία όσο και ο Ευθύφρων αναφέρουν ότι έπαιρνε σοβαρά (το θεϊκό σημείο), το δαιμόνιο, το οποίο θεωρούσε φωνή θεού. Στο χωρίο 29d ο Σωκράτης έχει στο νου του τον Απόλλωνα και το χρησμό του, ενώ στο 41d μιλάει για τους θεούς στον πληθυντικό καταδεικνύοντας την θρησκευτική του άποψη. Όλα τούτα αποτελούν γνωστές σωκρατικές θέσεις, τις βασικές αρχές των οποίων μπορεί να βρει κάποιος επαναλαμβανόμενες πολλές φορές στα σωκρατικά έργα. Κατά συνέπεια δεν δοκιμάζουμε έκπληξη που ο Σωκράτης στον Αλκιβιάδη φανερώνει τη τέχνη του επιμελείσθαι εαυτό, έχοντας πρώτα αποδείξει ότι η γνώση του εαυτού μας σημαίνει γνώση ψυχής και όχι ένα ά-ψυχο σώμα. Τι είναι όμως η τέχνη αυτή; Θα πρέπει πρώτα να μάθει κανείς τη φύση και το σκοπό οποιουδήποτε πράγματος, για να μπορέσει να το κατασκευάσει, να το επιδιορθώσει ή να το φροντίσει καταλλήλως. Έτσι και στη ζωή δεν μπορούμε να έχουμε μία τέχνη για τη βελτίωση του εαυτού μας πριν καταλάβουμε πρώτα καλά τι είμαστε. Άρα το πρώτο μας καθήκον είναι να συμμορφωθούμε προς την δελφική εντολή ΓΝΩΘΙ ΣΑΥΤΟΝ, διότι απ’ την στιγμή που γνωρίζουμε τον εαυτό μας, μπορούμε να μάθουμε και πώς να τον φροντίζουμε, ενώ διαφορετικά δεν θα τα καταφέρουμε ποτέ. (128b-129a, 124a Την επιδοκιμασία του δελφικού παραγγέλματος την ξαναβρίσκουμε στον πλατωνικό Φαίδρο 229e και στα Απομν. του Ξενοφώντα (4,2,24 και 3,9,6), όπου το να μην γνωρίζει κάποιος τον εαυτό του ισοδυναμεί με το να μην έχει επίγνωση της άγνοιάς του, ένα είδος αφροσύνης που αποκαλύφθηκε ήδη στον Αλκιβιάδη. Ο Πλούταρχος προς Κωλέτην (1118c), αναφέρει πως ο Αριστοτέλης έλεγε ότι αυτό το δελφικό απόσπασμα υπήρξε η αφετηρία των σωκρατικών ερευνών για τη φύση του ανθρώπου). Πως τώρα φτάνουμε σ’ αυτή τη γνώση του πραγματικού εαυτού μας; Φτάνουμε, κατά τον Σωκράτη πάντα, μέσω μιας άλλης διάκρισης ανάμεσα στον χρήστη ενός πράγματος και στο ίδιο το πράγμα που χρησιμοποιεί. Ο Αλκιβιάδης υποχρεώνεται πρώτα να παραδεχτεί πως τα δύο αυτά πράγματα είναι πάντοτε διαφορετικά: αυτός και ο Σωκράτης είναι άνθρωποι που συνομιλούν χρησιμοποιώντας λόγους, αλλά οι λόγοι τους οποίους χρησιμοποιούν είναι κάτι διαφορετικό από τους ίδιους. Ο τσαγκάρης είναι άλλο πράγμα απ’ το κοπίδι και το βελόνι του, το ίδιο κι ο μουσικός απ’ το όργανό του. Μα μπορούμε να πάμε ακόμα πιο μακριά. Ο τσαγκάρης σαν παράδειγμα, ή οποιοσδήποτε άλλος τεχνίτης, δεν χρησιμοποιεί μόνο τα εργαλεία του, αλλά και τα χέρια του και τα μάτια του. Αυτό μπορούμε να το γενικεύσουμε και να πούμε ότι το σώμα συνολικά είναι κάτι που το χρησιμοποιεί ο άνθρωπος για να πραγματοποιεί τους σκοπούς του, τα πόδια π.χ., για να τον πηγαίνουν όπου θέλει, κ.ο.κ. Και αν δεχτούμε ότι η παραπάνω γενίκευση έχει νόημα, θα πρέπει να δεχθούμε και το ότι, όταν μιλάμε για τις προσωπικές ιδιότητες ενός ανθρώπου, εννοούμε κάτι διαφορετικό από το σώμα του – στην πραγματικότητα κάτι που χρησιμοποιεί το σώμα ως όργανό του. Αυτό δεν μπορεί να είναι τίποτε άλλο εκτός από την ψυχή, η οποία, κατά τον Σωκράτη, χρησιμοποιεί και ελέγχει (άρχει) στο σώμα. Κατά συνέπεια αυτός που είπε γνώθι σαυτόν στην ουσία μας προστάζει να γνωρίσουμε την ψυχή μας (130c). Για να επιστρέψουμε στη διάκριση που κάναμε προηγουμένως, η γνώση του σώματος είναι γνώση ενός πράγματος που προσιδιάζει σε κάποιον όπως το παπούτσι προσιδιάζει στο πόδι, αλλά όχι γνώση του αληθινού εαυτού του.

Και κατά τον ίδιο τρόπο το να φροντίζεις για το σώμα σου δεν σημαίνει ότι φροντίζεις για τον αληθινό εαυτό σου. Το να γνωρίζεις τον εαυτό σου είναι συγχρόνως μια διανοητική και μια ηθική επίγνωση, διότι σημαίνει ότι αυτό που η φύση προόρισε ως κυρίαρχο στοιχείο είναι ο εαυτός, (η ψυχή), όχι το σώμα: το να γνωρίζεις τον εαυτό σου σημαίνει πως ελέγχεις, τον εξουσιάζεις (σώφρων, 131b και 133c).

Τα παραπάνω ίσως διαφωτίζουν κάπως όσα είπαμε για την Σωκρατική νοησιαρχία, σ’ αυτό επίσης το σημείο ο Σωκράτης χρησιμοποιεί την ίδια επιχειρηματολογία για να εκφράσει την αντίθεσή του στα ισχύοντα ερωτικά κριτήρια: Ο ίδιος μπορεί σωστά να χαρακτηριστεί ως εραστής του Αλκιβιάδη, γιατί αγαπά την ψυχή του. Όσοι όμως αγαπούν το σώμα του δεν αγαπούν τον Αλκιβιάδη, παρά μόνο κάτι που του ανήκει. Όλα αυτά αποτελούν γνωστές σωκρατικές θέσεις, και που έχει αποδείξει ότι γνώση του εαυτού μας σημαίνει γνώση της ψυχής και όχι του σώματος. Συνεχίζοντας αποκαλύπτετε ότι, αν θέλουμε να μάθουμε τι είναι ψυχή, πρέπει να εξετάσουμε κυρίως εκείνο το τμήμα της όπου εδρεύει η αρετή της, για να προσθέσει αμέσως πως αυτή η αρετή της ψυχής είναι η σοφία. Το να ξέρει κανείς τι είναι κάποιο πράγμα σημαίνει να ξέρει ποιο σκοπό εξυπηρετεί, και έχουμε ήδη ανακαλύψει ότι τούτο το έργον, ή ο σκοπός της ψυχής, είναι να διευθύνει, να κυβερνά ή να ελέγχει. Ότι η αρετή είναι η γνώση αληθεύει σε όλη την κλίμακα των ανθρωπίνων επαγγελμάτων. Η αρετή του τσαγκάρη είναι η γνώση του σκοπού που εξυπηρετούν τα παπούτσια και η γνώση της κατασκευής τους, η αρετή του γιατρού είναι η γνώση του σώματος και της φροντίδας του. Και η αρετή του ολοκληρωμένου ανθρώπου, και ως ατόμου και ως κοινωνικού όντος, είναι η γνώση των ηθικών και πολιτικών αρετών – της δικαιοσύνης, της ανδρείας και των άλλων – τις οποίες όλοι οι φιλόδοξοι Αθηναίοι πολιτικοί ισχυρίζονταν απερίσκεπτα ότι κατανοούσαν, ενώ ο Σωκράτης είχε το δυσάρεστο καθήκον να τους δείξει ότι αγνοούσαν (ακόμη και ο ίδιος εξάλλου) ολότελα τη φύση αυτών των αρετών. Εδώ έχουμε ολόκληρο το σκεπτικό που βρισκόταν πίσω από την παραίνεση στην Απολογία για επιμέλεια της ψυχής και για γνώση και αλήθεια μάλλον, παρά για πλούτο ή δόξα, κάτι που δεν θα ταίριαζε, ή μάλλον θα ήταν αδύνατο να αναπτυχθεί σένα λόγο μπροστά στους δικαστές κατά τη διάρκεια της δίκης του.

Το επόμενο ζήτημα που θίγεται στον Αλκιβιάδη έρχεται μάλλον απροσδόκητα για τον σύγχρονο αναγνώστη, αλλά ο Σωκράτης το εισαγάγει χωρίς κανέναν πρόλογο: «Μπορούμε να αναφέρουμε», ρωτάει (133c) «κανένα θεϊκότερο γνώρισμα της ψυχής εκτός από αυτό που σχετίζεται με τη γνώση και τη σκέψη; Άρα αυτή η πλευρά της μοιάζει με το θεό, και εάν κανείς έχει τα μάτια του στραμμένα προς αυτή την κατεύθυνση και κατανοήσει όλη τη θεϊκότητά της – τη σοφία- τότε θα γνωρίσει πλήρως τον εαυτό του». Ο θεός, συνεχίζει, αντικατοπτρίζει τη φύση της ψυχής καθαρότερα και ζωηρότερα απ’ οτιδήποτε άλλο στις ψυχές μας και επομένως, μπορούμε να τον χρησιμοποιήσουμε ως καθρέπτη και για την ανθρώπινη φύση, εάν αυτό που αναζητούμε είναι η αρετή της ψυχής και αυτός είναι ο καλύτερος τρόπος να δούμε και να καταλάβουμε τους εαυτούς μας.

Συνεχίζετε…